Το wiki για την ελληνική επιστημονική φαντασία και τη λογοτεχνία του φανταστικού γενικότερα, είναι -ελπίζουμε- χρήσιμο σε όλους μας: Όσοι διαβάζουμε επιστημονική φαντασία, γράφουμε, ή ασχολούμαστε επαγγελματικά με αυτήν, θα βρούμε εδώ εγκυκλοπαιδικά λήμματα για κάθε πρόσωπο, έντυπο, ιστοσελίδα, λέσχη, γεγονός και γενικότερα κάθε τι που έχει σχέση με την ελληνική εφ. Σήμερα (Ιούνιος 2017) έχει 180+ λήμματα και καθημερινά επεκτείνεται. Για να πετύχει όμως συντομότερα την επιθυμητή πληρότητα πρέπει να αποκτήσει συλλογικό χαρακτήρα: Κάντε registration και συμβάλετε γράφοντας νέα λήμματα ή βελτιώνοντας αυτά που ήδη υπάρχουν! (απαραίτητη επισήμανση: πριν αποφασίσετε να πάρετε μέρος, διαβάστε τους κανόνες συμμετοχής και χρήσης καθώς και τις συχνές ερωτήσεις - απαντήσεις).

Λήμμα της εβδομάδας: Περιοδικό Φάσμα 

To εξώφυλλο του 2ου τεύχους
To εξώφυλλο του 2ου τεύχους
Το «Φάσμα» ήταν περιοδικό που εξέδωσε το 1971 ο Δημήτρης Παναγιωτάτος. Ήταν αφιερωμένο στο «φανταστικό στην τέχνη».

Για την έκδοση του περιοδικού, ο Παναγιωτάτος μιλώντας στον Άγγελο Μαστοράκη (περ. Big Bang, τ. 8, 1999) είπε: «(...) είχα κάνει το πρώτο περιοδικό για το φανταστικό στον κινηματογράφο, στην λογοτεχνία και στις τέχνες γενικότερα, το 'Φάσμα'. Φοιτητής της Νομικής, το 1971, είχα βγάλει δύο τεύχη σε 500 αντίτυπα. Καταλαβαίνεις τη δυσκολία τότε... Εν μέσω χούντας, όλοι μου έλεγαν εσύ μιλάς για το φανταστικό, εμείς μιλάμε για επανάσταση. Γυρνούσα να το μοιράσω στα βιβλιοπωλεία και τους έλεγα 'θέλετε ένα περιοδικό για το φανταστικό' και μου έλεγαν 'καλά άστο να δούμε τι γίνεται...'»

Στην πρώτη σελίδα του 2ου τεύχους αναγράφεται: «Το περιοδικό αυτό δεν εξυπηρετεί καμία οικονομική φιλοδοξία. Στο δεύτερο μόλις τεύχος αυξήσαμε τις σελίδες του κατά 20 διατηρώντας την τιμή στο ίδιο επίπεδο. Μια εναλλασσόμενη παρουσίαση των μορφών του φανταστικού σκοπεύουμε να προσφέρουμε σε όσους διαθέτουν τις απαραίτητες για αυτό γνώσεις και την απαιτούμενη ευαισθησία. Το 'Φάσμα' θα ακολουθήσει τη μοίρα του εξειδικευμένου εντύπου: ή θα το αγνοήσει κανείς ολοκληρωτικά ή θα γίνει φανατικός οπαδός του. Χρειαζόμαστε τους φανατικούς όλης της Ελλάδας. Από τον αριθμό τους εξαρτάται η επιβίωση του μοναδικού περιοδικού στον τόπο μας σχετικά με το φανταστικό. Είχαμε γράψει στον πρόλογο (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του

Λήμμα της προηγούμενης εβδομάδας: Δημήτρης Παναγιωτάτος

Ο Δημήτρης Παναγιωτάτος, 2017 (φωτ. Ν. Αλμπανόπουλος)
Ο Δημήτρης Παναγιωτάτος, 2017 (φωτ. Ν. Αλμπανόπουλος)

Ο Δημήτρης Παναγιωτάτος είναι σκηνοθέτης ταινιών και τηλεοπτικών σειρών επιστημονικής φαντασίας. Ήταν επίσης διευθυντής της σειράς εφ των εκδόσεων Μπουκουμάνη (δεκ. '70).

Ο Δημήτρης Παναγιωτάτος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1949. Ασχολήθηκε από πολύ μικρός με το φανταστικό και την επιστημονική φαντασία. Εγκατέλειψε τη Νομική Αθηνών για να σπουδάσει κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο Paris VIII όπου απέκτησε Licence και Maitrise de Cinema.

Το 1971, φοιτητής ακόμα, εξέδωσε το φανζίν «Φάσμα» για το «φανταστικό στην τέχνη», από το οποίο κυκλοφόρησαν δύο τεύχη. Επιστρέφοντας από το εξωτερικό εξέδωσε μια σειρά συνομιλιών που είχε με τον πρωτοπόρο σκηνοθέτη Άδωνι Κύρου στο Παρίσι, με τίτλο «Για μια επαναστατική παρατέχνη» (εκδ. Πλειάς).

Το 1974 κυκλοφόρησε από το περιοδικό Κούρος του Λεωνίδα Χρηστάκη η μελέτη του με τίτλο «Η φρίκη στο σινεμά», η οποία καταλάμβανε.το σύνολο των σελίδων του τεύχους (χωρίς αρίθμηση). Στο οπισθόφυλλο υπήρχε το ακόλουθο σύντομο βιογραφικό του σκηνοθέτη: «Ο Δημήτρης Παναγιωτάτος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1949 και από πολύ νεαρή ηλικία έζησε μέσα στο κλίμα των ταινιών τρόμου. Την τελευταία δεκαετία ισχυρίζεται ότι δεν έχει χάσει ούτε μια ταινία γκραν γκινιόλ. Τώρα τελειώνει τη Νομική, για την οποία πάντως δεν τρέφει ιδιαίτερη εκτίμηση. Πριν τρία χρόνια εξέδωσε δύο τεύχη του περιοδικού 'Φάσμα' και πρόσφατα ένα βιβλίο-αφιέρωμα στον συγγραφέα Νίκο Καχτίτση, σχολιασμένο από τους Ηλία Παπαδημητρακόπουλο και Ηλία Πετρόπουλο. Παράλληλα γράφει διηγήματα. Τη μελέτη του για τις ταινίες τρόμου αφιερώνει στο φίλο του Γιάννη Λούλη».

Την ίδια περίοδο ανέλαβε τη διεύθυνση της σειράς επιστημονικής φαντασίας των εκδόσεων Μπουκουμάνη, με την οποία κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα συγγραφείς όπως (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του

Παλιότερο λήμμα: Γιώτα Καλλιακμάνη

H Γιώτα Καλλιακμάνη στο εργαστήριό της (1977)
H Γιώτα Καλλιακμάνη στο εργαστήριό της (1977)

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Η καταγωγή του πατέρα της ήταν από το Αγρίνιο. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο στη ζωγραφική τον Γιάννη Μόραλη και στη χαρακτική τον χαράκτη και ζωγράφο (και μετέπειτα Πρύτανη της ΑΣΚΤ) Κώστα Γραμματόπουλο. Κοντά στον δεύτερο διδάχτηκε και την τέχνη του βιβλίου, στο περίφημο ομώνυμο εργαστήριο που είχε ιδρύσει ο Γραμματόπουλος.

Το 1973 η Καλλιακμάνη πήγε στο Παρίσι, αρχικά για ένα χρόνο, όπου έκανε μεταπτυχιακές σπουδές πλάι στον χαράκτη Καμί, για τη διδασκαλία της τέχνης στα παιδιά.

Το 1966, φοιτήτρια ακόμα, η Καλλιακμάνη έκανε την πρώτη έκθεση ζωγραφικής μαζί με την Άρια Κομιανού (γκαλερί Άστορ). Γράφει ο Νίκος Ζίας στη Μεσημβρινή της 28ης Μαΐου 1966: «Οι καλλιτέχνιδες Άρια Κομιανού και Γιώτα Καλλιακμάνη (...) ανήκουν στην νέα καλλιτεχνική γενεά που από τα πρώτα βήματά της πειραματίζεται στην αφηρημένη τέχνη. Κοινή καταγωγή τους η μαθητεία στην χαρακτική στον ίδιο δάσκαλο (...) Βαρύτερη, κάποτε συγκεχυμένη η ζωγραφική της Καλλιακμάνη, βρίσκεται στους περισσότερους πίνακες στο στάδιο των αναζητήσεων. Έντονα χρώματα που δεν υποτάσσονται στην ενότητα του έργου, δείχνουν ακριβώς το δρόμο που έχει να τραβήξει ακόμα η νέα ζωγράφος, ενώ η ισορροπία ορισμένων έργων προλέγει τις δυνατότητες που έχει να φτάσει στον προορισμό της». Στην πρόσκληση της συγκεκριμένης έκθεσης (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του

Παλιότερο λήμμα: Ανθολογία Γαλαξία - Σώκου (1961-1978)

Το εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (αριστερά) & της επανέκδοσης
Το εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (αριστερά) & της επανέκδοσης
Ανθολογία διηγημάτων επιστημονικής φαντασίας, σε επιλογή και μετάφραση Ροζίτας Σώκου.

Κυκλοφόρησε το 1961 από τις εκδόσεις Γαλαξίας με τίτλο Φανταστικά Διηγήματα και αποτέλεσε την πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια να παρουσιαστεί η σύγχρονη επιστημονική φαντασία στους Έλληνες αναγνώστες. Στις πρώτες σελίδες αναφέρεται: «Εξετυπώθη τον Ιούνιον του 1961 εις το Εργοστάσιον Γραφικών Τεχνών Ι. Μακρή, printed in Greece». Ωστόσο σε αυτή την πρώτη έκδοση δεν δινόταν καμία πληροφορία για την ανθολόγο και μεταφράστρια. Επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ερμείας («σειρά Γαλαξίας») το 1978, με τίτλο Επιστημονική Φαντασία και υπέρτιτλο Τα καλύτερα διηγήματα του κόσμου (σελ. 175) και την πληροφορία ότι τα διηγήματα είχε επιλέξει και μεταφράσει η Σώκου.

Επιπλέον μαθαίνουμε ότι η επιλογή των διηγημάτων έγινε «από διάφορες αμερικανικές εκδόσεις της δεκαετίας 1950-1960», χωρίς ωστόσο να σημειώνεται το έντυπο πρώτης δημοσίευσης και ο πρωτότυπος τίτλος τους. Για αυτά τα στοιχεία, βλ. παρακάτω. Ορισμένα είχαν δημοσιευθεί νωρίτερα στα ελληνικά στο περιοδικό Εκλογή, με το οποίο ο Σώκου συνεργαζόταν από το 1955.

Η ανθολογία περιείχε τα διηγήματα:
  • Ισαάκ Ασίμοφ, «Οι κυνηγοί του διαστήματος». Πρωτότυπος τίτλος (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του

Παλιότερο λήμμα: Χρονολογική ανθολογία εφ των εκδ. Εξάντα

Το εξώφυλλο του πρώτου τόμου (εσωτ. & εξωτ.) και δεξιά εκείνο της ανατύπωσης
Το εξώφυλλο του πρώτου τόμου (εσωτ. & εξωτ.) και δεξιά εκείνο της ανατύπωσης

Σειρά «χρονολογικής» ανθολογίας διηγημάτων επιστημονικής φαντασίας αποτελούμενη από τέσσερις τόμους, που εκδόθηκαν το 1976-1977 από τον Εξάντα, σε επιμέλεια και εισαγωγή Βασίλη Καλλιπολίτη. Περιείχε συνολικά 56 διηγήματα.

Οι περίοδοι που κάλυπταν οι τέσσερις τόμοι ήταν:
Τόμος 1, 1934-1950
Τόμοι 2 & 3, 1951-1965
Τόμος 4, 1966-1976

H σειρά αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη γνωριμία του ελληνικού κοινού με τη σύγχρονη επιστημονική φαντασία. Η μόνη προηγούμενη προσπάθεια παρουσίασης της νεότερης εφ στην Ελλάδα είχε γίνει με την ανθολογία της Ροζίτας Σώκου που χρονολογούταν στο 1961, δηλ. 15 ολόκληρα χρόνια πριν.

Γράφει ο Δημήτρης Αρβανίτης στα Φανταστικά Χρονικά (τ. 7): «Οι ανθολογίες του Εξάντα, έργο του Βασίλη Καλλιπολίτη, εξακολουθούν να είναι το σημαντικότερο εκδοτικό επίτευγμα στο χώρο της εφ στην Ελλάδα. Όχι μόνο συγκέντρωσε τα αντιπροσωπευτικότερα διηγήματα του είδους χρονολογικά και θεματολογικά ως τα μέσα της δεκαετίας του '70, γνωρίζοντάς μας για πρώτη φορά δημιουργούς και στιλ που αγνοούσαμε, όχι μόνο μας έδωσε την πιο σφαιρική και αποκαλυπτική εικόνα για ένα λογοτεχνικό ρεύμα που αντιμετωπιζόταν ως παραλογοτεχνία, αλλά έθεσε κι ένα πρότυπο εργασίας. Μ' αυτό εννοώ ότι η σοβαρότητα και η διεξοδικότητα της εργασίας του είναι ένα παράδειγμα που προσπαθήσαμε να ακολουθήσουμε όσοι ασχοληθήκαμε με το χώρο, ένα παράδειγμα που εξακολουθεί να παραμένει αξεπέραστο, κι αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε». Για το ίδιο θέμα, ο Γιώργος Μπαζίνας στο τ. 11:
Φανζίν Ανδρομέδα (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του

Παλιότερο λήμμα: Φανζίν Ανδρομέδα

Το εξώφυλλο των δύο πρώτων τευχών του fanzine
Το εξώφυλλο των δύο πρώτων τευχών του fanzine

Η «Ανδρομέδα» ήταν φανζίν επιστημονικής φαντασίας που εκδόθηκε το Σεπτέμβριο 1990 από τον Χρήστο Λάζο.

Το 1977 ο Χρήστος Λάζος είχε εκδώσει το περιοδικό «Ανδρομέδα» η κυκλοφορία του οποίου είχε διακοπεί με το πρώτο κιόλας τεύχος. Δεκατρία χρόνια μετά επανήλθε με το ομώνυμο -φωτοτυπημένο- φανζίν, γράφοντας στο σημείωμα του εκδότη: «Φίλοι αναγνώστες, η απουσία ενός περιοδικού με ύλη καθαρά επιστημονικής φαντασίας και φαντασίας γενικά είναι έντονα αισθητή, και το κενό αυτό σκοπεύει να καλύψει η (μικρή) Ανδρομέδα, ένα διμηνιαίο περιοδικό φανταστικής λογοτεχνίας. Και αναφέρω τη λέξη 'μικρή', επειδή η μεγάλη Ανδρομέδα είχε κυκλοφορήσει το 1978 σε ένα και μοναδικό τεύχος χωρίς να συνεχίσει (...) Μετά από τόσα χρόνια πιστεύω ότι μπορεί να ξαναγίνει μια νέα απόπειρα για την κυκλοφορία της, ειδικά μετά τη λήξη (;) της κυκλοφορίας του Απαγορευμένου Πλανήτη (...) Η νέα Ανδρομέδα ξεκινά και αυτή σαν περιοδικό φαν, δηλ. με μορφή μη εμπορική, εκτύπωση, διανομή κλπ. ενώ σκοπός της είναι να φτάσει να γίνει ένα πλατύ περιοδικό της εφ αν το επιτρέψουν οι αντικειμενικές συνθήκες».

Το πρώτο τεύχος του φανζίν είχε 30 σελίδες μεγάλου μεγέθους ενώ τα μεταγενέστερα τεύχη είχαν ως και 40 σελίδες. Η ύλη του κατά κύριο λόγο περιστρέφονταν γύρω από την ελληνική επιστημονική φαντασία. Κάθε τεύχος είχε τρία συνήθως πρωτότυπα διηγήματα ενώ γίνονταν κριτικές αναφορές σε νέες ή παλιότερες εκδόσεις ελλήνων συγγραφέων.

Τακτική ήταν η στήλη «Η ελληνική λογοτεχνία της εφ σήμερα» με σύντομη παρουσίαση ενός νέου κάθε φορά βιβλίου ελληνικής επιστημονικής φαντασίας. Στα έξι πρώτα τεύχη της Ανδρομέδας η στήλη παρουσίασε:

  • Δημήτρης Λιμπερόπουλος, Ο κατακλυσμός, εκδ. Βασδέκη
  • Γιάννης Μπαρτζής, UFO στα Διγγελιώτικα, εκδ. Καστανιώτη
  • Κίρα Σίνου, Ο τελευταίος βασιλιάς της Ατλαντίδας
  • Αριστείδης Κάντας, Στο περιθώριο της πόλης
  • Διάφοροι, Διηγήματα επιστημονικής φαντασίας, εκδ. ΓΓ Νέας Γενιάς
  • Αρίων, Ετοπία

Στη διαδρομή της, η Ανδρομέδα δημοσίευσε τα ακόλουθα διηγήματα ελλήνων συγγραφέων.
  • Μιχάλη Παπανατσίδη, Ανθρώπινη αναγκαιότης, τ. 1
  • Χρήστου Λάζου, Πάσο, τ. 2
  • Δημήτρη Περετζή, Το ταξίδι (...)

Για το πλήρες λήμμα, κάντε κλικ στον τίτλο του